بانک مرکزی با مصوبه‌ای جدید، خرید و نگهداری تتر را محدود کرد

قبل از پرداختن به مصوبه اخیر، لازم است وضعیت مقررات رمزارزها در ایران را به اختصار مرور کنیم:

• در سال ۱۳۹۸، دولت ایران مصوبه‌ای به منظور تنظیم استفاده از رمزارزها تصویب کرد که در آن تصریح شده بود استفاده از رمزارزها «با پذیرش مسئولیت ریسک» مجاز است اما هیچ تضمینی از سوی دولت یا نظام بانکی برای آن وجود ندارد و مبادلات داخلی نمی‌توانند به عنوان پول رسمی استفاده شوند. Nobitex
• از آن پس، صنعت رمزارز در ایران تقریباً در وضعیت خاکستری قرار داشت — نه ممنوعیت مطلق، نه مجوز کامل.
• در برخی موارد بانک مرکزی اقدامات محدودکننده‌ای برای کنترل جریان ریالی کاربران، مسدودسازی حساب صرافی‌ها، محدودیت در تسویه ریالی و توقف درگاه‌ها اعمال کرده است. ارزدیجیتال+2Tabdeal+2
• در سال ۱۴۰۴، بانک مرکزی تصمیم به اعمال محدودیت بیشتر بر استیبل‌کوین‌ها از جمله تتر گرفت که تبدیل به یکی از مهم‌ترین تصمیمات در سیاست رمزارزی کشور شد.

با این پیش‌زمینه، اکنون مصوبه جدید را بررسی می‌کنم.

مصوبه جدید بانک مرکزی: مفاد و چارچوب

بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای و اطلاعیه‌های صرافی‌ها:

1. سقف خرید سالانه استیبل‌کوین‌ها
2. طبق مصوبه هیأت عالی بانک مرکزی، هر کاربر حقیقی یا حقوقی (متعلق به یک کد شناسه ملی یکتا) مجاز است در طول یک سال شمسی حداکثر ۵ هزار دلار (یا معادل آن) استیبل‌کوین (از جمله تتر) خریداری کند. اطلاعات آنلاین+5Mehr News+5Mihan Blockchain+5
3. سقف نگهداری دارایی‌های استیبل‌کوین
4. همچنین، میزان کل استیبل‌کوینی که یک فرد می‌تواند همزمان در اختیار داشته باشد، نباید از ۱۰ هزار دلار (یا معادل آن) تجاوز کند. اطلاعات آنلاین+4Mehr News+4Mihan Blockchain+4
5. دوره گذار برای تطبیق دارایی‌ها
6. برای کسانی که پیش از این بیش از این سقفها استیبل‌کوین در اختیار داشتند، یک دوره زمانی محدود (یک ماه) در نظر گرفته شده تا دارایی خود را به سطوح مجاز کاهش دهند یا از دارایی مازاد چشم‌پوشی کنند. آسیانیوز ایران+3Mehr News+3Mihan Blockchain+3
7. شمول به کلیه پلتفرم‌های معاملاتی
8. این محدودیت در کلیه سکوهای معاملاتی (صرافی‌ها و کارگزاران رمزارز) اعمال خواهد شد و به کد ملی یکتا مرتبط است—یعنی هر فرد تنها یک بار امکان معامله تحت کد ملی خود را دارد. اطلاعات آنلاین+4Mehr News+4Mihan Blockchain+4
9. تعیین مصوبه بر اساس قانون بانک مرکزی
10. مصوبه جدید به استناد تبصره یک ماده ۴ قانون بانک مرکزی به تصویب هیأت عالی این بانک رسیده است. Mehr News+2پیوست+2
11. محدودیت زمانی و دامنه نوسان برای معاملات تتر
12. در کنار محدودیت کمی، پیشنهادهایی برای محدود کردن ساعات معاملات تتر (مثلاً از ساعت ۹ صبح تا ۵ عصر) و اعمال دامنه نوسان ۴٪ برای قیمت تتر در آن بازه وجود دارد. اگر قیمت از این دامنه فراتر رود، معاملات ممکن است برای مدت ۳۰ دقیقه متوقف شوند. نیپوتو+1
13. همچنین، واریز پول ریالی به صرافی‌ها ممکن است به ساعات مشخصی (مثلاً ۹ تا ۱۵) محدود شود. ایران بروکر
14. توقف موقت معاملات شبانه
15. یکی از اولین اقدامات اجرایی پس از این مصوبه، توقف معاملات تتر/تومان در ساعات شبانه بود: از ساعت ۲۱:۰۰ شب تا ساعت ۹:۰۰ صبح روز بعد، معاملات با تتر متوقف شود. ایران بروکر+2sahambin.com+2

دلایل و اهداف بانک مرکزی

بانک مرکزی در توجیه این محدودیت‌ها به دلایل زیر اشاره کرده است یا رسانه‌ها آن‌ها را استنباط کرده‌اند:

1. کنترل تقاضای سفته‌بازی و اثر بر بازار ارز
2. چون تتر به‌عنوان معادلی دیجیتال برای دلار در بازار ایران شناخته می‌شود، خرید گسترده آن ممکن است فشار تقاضا بر دلار فیزیکی یا بازار ارز را تشدید کند. با محدود کردن خرید تتر، بانک مرکزی قصد دارد اثر روانی و واقعی آن بر بازار ارز را مهار کند. پیوست+4پایگاه خبری جماران+4Mehr News+4
3. مهار خروج سرمایه
4. بانک مرکزی احتمالاً نگران است که افراد بتوانند با تبدیل ریال به تتر و سپس انتقال آن به صرافی‌های خارجی، سرمایه را از کشور خارج کنند. محدودیت نگهداری و دوره گذار، یک سد در برابر این مسیر خروج سرمایه است. پایگاه خبری جماران
5. شفافیت و امکان نظارت بهتر
6. با تعیین سقف خرید و نگهداری و اجرای مصوبه بر اساس کد ملی، امکان پیگیری تراکنش‌ها و کنترل رفتار کاربران بیشتر می‌شود. همچنین محدود کردن ساعات معاملات و دامنه نوسان، ابزارهای نظارتی بیشتری برای بانک مرکزی فراهم می‌کند. ایران بروکر+1
7. کاهش نوسان و رفتارهای هیجانی
8. محدود کردن ساعات معامله و اعمال دامنه نوسان می‌تواند اثر هیجانی در بازار را کاهش دهد و از جهش‌های ناگهانی قیمت جلوگیری کند. ایران بروکر+3نیپوتو+3ایران بروکر+3
9. بهبود انضباط مالی و پیشگیری از پول‌شویی
10. این محدودیت‌ها ممکن است به بهبود کنترل تراکنش‌های مشکوک کمک کنند و از استفاده ناصحیح از رمزارزها برای فعالیت‌های غیرقانونی جلوگیری نمایند.

نقاط قوت مصوبه

این مصوبه اگر به شکل دقیق اجرا شود، می‌تواند چند فایده داشته باشد:

• کاهش فشار تقاضا بر دلار و کنترل بخشی از سفته‌بازی در بازار ارز
• جلوگیری از خروج سرمایه به شکل دیجیتال
• ایجاد شفافیت بیشتر و امکان نظارت قوی بر تراکنش‌ها
• کاهش نوسان هیجانی ارز دیجیتال داخلی
• تشویق کاربران به مدیریت بهتر دارایی‌های خود و جلوگیری از رفتارهای پرریسک

چالش‌ها و نقاط ضعف

در عین حال، این مصوبه با چالش‌هایی همراه است که باید مورد توجه قرار گیرد:

1. اجرایی‌بودن و کنترل عملی
2. اعمال این محدودیت در همه سکوها و صرافی‌ها، خصوصاً صرافی‌های کوچک یا غیربازتاب رسمی، ممکن است دشوار باشد. کاربران ممکن است به بازارهای غیررسمی یا پلتفرم‌های خارجی روی آورند.
3. فرار به بازارهای غیررسمی و زیرزمینی
4. اگر کاربران نتوانند در پلتفرم‌های داخلی بیشتر از سقف مجاز فعالیت کنند، ممکن است به بازار سیاه یا صرافی‌های خارجی متوسل شوند که بانک مرکزی بر آن‌ها کنترل ندارد.
5. مشکلات تطبیق دارایی‌ها و دوره گذار کم
6. دارندگانی که پیش از مصوبه، استیبل‌کوین زیادی دارند، در دوره کوتاه یک‌ماهه ممکن است نتوانند موجودی خود را بفروشند یا به سکه یا ارز دیگری تبدیل کنند، خصوصاً اگر نقدشوندگی پایین باشد.
7. پیچیدگی در نظارت و شناسایی کاربران
8. شاید برخی کاربران از هویت‌های جایگزین، کد ملی غیرمرتبط یا صرافی‌های بی‌نام استفاده کنند تا محدودیت‌ها را دور بزنند.
9. آسیب به اعتماد کاربران به نظام مالی داخلی
10. تغییرات ناگهانی و سختگیرانه ممکن است سرمایه‌گذاران را به سمت استفاده از بسترهای خارجی سوق دهد یا احساس ناامنی ایجاد کند.
11. پهنه تأثیر محدود بر رمزارزهای غیرتتر
12. این مصوبه بر استیبل‌کوین‌ها متمرکز است؛ اما بازار رمزارز شامل دارایی‌های دیگری است که ممکن است کاربران به آن‌ها مهاجرت کنند و ریسک‌های جدیدی ایجاد شود.
13. محدودیت نقدشوندگی
14. فرض کنید کاربری بخواهد تمام استیبل‌کوین خود را بفروشد، اما تقاضا در بازار داخلی کافی نباشد — ممکن است با ضرر مواجه شود.

پیامدهای احتمالی

برخی نتایجی که ممکن است از اجرای این مصوبه ظاهر شود عبارت‌اند از:

• کاهش حجم معاملات تتر در بازار داخلی
• افزایش قدرت خرید کاربران کوچک اما کاهش مشارکت سرمایه‌گذاران بزرگ
• رشد بازارهای موازی و صرافی‌های خارجی
• فشار بیشتر بر بازار ارز فیزیکی در صورت کاهش تقاضا برای تتر
• افزایش انگیزه برای استفاده از رمزارزهای جایگزین (مانند بیت‌کوین، اتریوم، یا استیبل‌کوین‌های کمتر شناخته‌شده)
• نیاز به تقویت بستر نظارتی و فنی برای اجرای صحیح محدودیت‌ها
• امکان بازنگری مداوم سیاست‌ها بر اساس شرایط بازار

پیشنهادها برای بهبود مصوبه و کاهش آفت‌ها

برای اینکه مصوبه محدودیت خرید و نگهداری تتر مؤثر واقع شود و پیامدهای منفی آن حداقل گردد، پیشنهادهای زیر قابل توجه است:

1. اعطای دوره‌های گذار طولانی‌تر
2. به دارندگان فعلی وقت بیشتری داده شود (مثلاً سه تا شش ماه) تا بتوانند دارایی‌های مازاد خود را منتقل یا تبدیل کنند.
3. ایجاد سازوکار تسویه بیرون و پل‌های امن
4. بانک مرکزی یا نهادهای ذی‌ربط می‌توانند سامانه‌ای امن برای تبدیل تتر به ارزهای دولتی با ضوابط مشخص فراهم کنند تا کاربران مجبور به ورود به بازارهای غیررسمی نشوند.
5. نظارت دقیق و گزارش‌دهی شفاف صرافی‌ها
6. صرافی‌ها موظف شوند گزارش تراکنش‌های کاربران را مرتب ارسال کنند و زیرساخت‌های لازم برای شناسایی تخلف فراهم شود.
7. پیش‌بینی معافیت‌ها یا استثناها
8. برای فعالیت‌های تجاری یا بازرگانی که نیاز ارزی مشروع دارند، استثنا در سقف‌ها قائل شوند تا کسب‌وکارها دچار مشکل نشوند.
9. پایش بازار و بازنگری دوره‌ای
10. بانک مرکزی باید به طور مداوم اثرات این مصوبه را ارزیابی کند و در صورت لزوم سقف‌ها، مدت‌ها یا روش‌ها را تغییر دهد.
11. بالا بردن سواد مالی و اطلاع‌رسانی
12. کاربران باید بدانند این مصوبه چه تأثیری بر دارایی‌شان دارد و چگونه باید اقدام کنند تا متضرر نشوند.
13. تقویت زیرساخت فنی و امنیتی
14. لازم است زیرساخت‌های فنی صرافی‌ها و پلتفرم‌های داخلی تقویت شود تا بتوانند با محدودیت‌های جدید سازگار شوند.